Oplosmiddelgerelateerde klachten (OPS/CTE)

Omschrijving
Oplosmiddelen zijn vluchtige stoffen waarin andere stoffen oplossen. Voorbeelden van oplosmiddelen zijn benzeen, terpentine, thinner en aceton. Oplosmiddelen zitten in verven, lijmen, schoonmaakmiddelen et cetera. Oplosmiddelen hebben giftige eigenschappen. Als ze eenmaal in iemands lichaam zitten, kunnen ze het zenuwstelsel beschadigen:

• er kunnen acute intoxicatieverschijnselen optreden (gevoel van duizeligheid/sufheid) bij piekblootstellingen;
• er kan ook blijvende en onherstelbare schade aan het zenuwstelsel optreden, ook wel OPS genoemd (organisch psycho syndroom) of CTE (chronische toxische encefalopathie);
• de daarbij behorende kenmerken zijn slaapstoornissen, concentratiestoornissen, prikkelbaarheid, neerslachtigheid, vergeetachtigheid, je niet meer kunnen oriënteren, niet meer logisch kunnen denken en soms zelfs karakterveranderingen.

Oorzaak

• jarenlange blootstelling aan hoge concentraties van verfproducten, reinigingsmiddelen en ontvettingsmiddelen. De schadelijke dampen worden ingeademd of via de huid in het lichaam opgenomen.

Diagnostiek

• screening met vragenlijst (Neurotoxic Symptom Checklist, NSC-60) en psychometrisch onderzoek (neurotoxisch evaluation systeem, NES) door arbodienst;
• diagnosestelling en begeleiding door Solvent Teams.

Behandeling
Er is geen specifieke behandelingsmethode voor OPS. Als er sprake is van acute intoxicatie of van het neurastheen syndroom dan veroorzaakt het staken van de blootstelling aan organisch oplosmiddel genezing. Bij de andere stadia van de blootstelling is geen of slechts gedeeltelijke genezing mogelijk. Of begeleiding van patiënten met geheugentraining en verbetering van het accepteren en omgaan met de handicap effectief is, wordt door de Solvent Teams onderzocht.

Preventieve maatregelen
In het algemeen zijn de volgende maatregelen aan te bevelen om klachten te voorkomen:

• vervangen van producten waar oplosmiddelen in zitten voor producten zonder oplosmiddelen. Dit is een wettelijke verplichting voor werkgevers (Arbobesluit, art. 4.62b en Arboregeling, paragraaf 4.8a art. 4.32a). Kies het minst schadelijke product. Raadpleeg hiervoor PISA;
• kiezen voor een andere werkmethode. Bij binnenwerk is het bijvoorbeeld aan te raden om geen verf te spuiten;
  " zorgen voor goede ventilatie bij binnenwerk. Vooral in kleine ruimten moet goed geventileerd worden;
• afschermen van werkprocessen waar oplosmiddelen gebruikt worden;
• als bovenstaande maatregelen onvoldoende effect hebben: verstrekken en gebruiken van persoonlijke beschermingsmiddelen (zoals ademhalingsbescherming met A-filter).

Meer informatie

• Nederlands Centrum voor Beroepsziekten; www.beroepsziekten.nl
• Publicatie 'Vervangingsplicht vluchtige organische stoffen. Uw vragen beantwoord', aan te vragen bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.